Tragiczne losy Sydonii v. Borck

Piękna szlachcianka Sydonia von Borck naznaczona w historii jako pomorska czarownica. Została ścięta i spalona. Jaka jest jej historia?
Borckowie

Sydonia vn Borck urodziła się na zamku w Strzmielewie w roku 1548 w szlacheckiej rodzinie Borcków. Borckowie byli starym pomorskim rodem. Wzmiankowani już XII wieku. Za protoplastę rodu uchodzi Borko I. Wg historyków był, podobnie jak jego syn Przybysław, możnowładcą pochodzenia słowiańskiego służącym książętom pomorskim. Przybysław i jego ojciec znani są z dokumentu z 1186/7, w którym Przybysław nazwany w nim Pribislaus filius Borconis wspomniany został jako świadek sądowy. Borckowie wywodzili się z okolic Kołobrzegu, i słynęli z niechęci do Krzyżaków. Jednym z jej przodków był sławny w całej Europie Matzko von Borck słynny rozbójnik sławiący się porwaniem księcia geldryjskiego Wilhelma.

Herb rodu Borcków
Autor By Chron-Paul – Praca własna, CC BY-SA 3.0, tutaj

Sydonia była córką Hrabiego Otto Borcka (ur. ok. 1490, zm. 1551) i Anny zd. von Schwiecheld (ur.?, zm. 1568). Była najmłodszą z rodzeństwa miała bowiem brata Ulricha i siostrę Dorotę. Według przekazów była wychowywana w przekonaniu, że jest najpiękniejszą panną na Pomorzu.

Dwaj Gryfici

Filip I zwany Pobożnym

Syn Jerzego I (wnuk Bogusława X) i Amelii, hrabianki palatynówny reńskiej z rodu Willelsbachów. Młodość spędził na rodzinnym dworze matki w Heidelbergu (mieście stołecznym Palatynatu Reńskiego), pod opieką wuja, elektora palatynatu – Ludwika V Willelsbacha. Objął rządy w 1531 r., jako szesnastolatek, po nagłej śmierci ojca, współrządząc Księstwem Pomorskim z wujem Barnimem IX (XI). Na skutek nacisku Barnima IX(XI), w 1532 r. księstwo podzielono na dwie części zwane Księstwem Wołogoskim i Księstwem Szczecińskim. Powstały dwa osobne dwory – Filipa I w Wołogoszczy (dziś Wolgast w Niemczech) i Barnima IX (XI) w Szczecinie.

Obraz Lucasa Cranacha Młodszego

Ernest Ludwik zwany Pięknym

Czwarty syn Filipa I Marii saskiej. Starannie wykształcony na uniwersytetach w Greifswaldzie, Wittemberdze i na paryskiej Sorbonie. W młodości odbył, wraz ze starszym bratem Bogusławem XIII, podróż po Europie (kraje niemieckie, Francja, Wyspy Brytyjskie). Od 1569 r. panował w Księstwie Wołogoskim. Rezydencją księcia był zamek w Wołogoszczy, który odbudował po tragicznym pożarze w 1557 r., nadając mu cechy renesansowe (skrzydło wzorowane na zamku szczecińskim). Zmarł tamże, pochowany w kościele św. Piotra w Wołogoszczy.

Źródło https://www.wikiwand.com/en/Ernst_Ludwig,_Duke_of_Pomerania
Pobyt w Wołogoszczy

Ówczesna Wołogoszcz (Wolgast) była stolicą Księstwa Wołogosko-Pomorskiego pod panowaniem Filipa I Wołogoskiego. Filip był synem Jerzego I, księcia pomorskiego, szczecińskiego i wołogoskiego oraz Amelii Reńskiej. Podczas pobytu była dwórką księżnej Amelii Saskiej. Jednak jedno wydarzenie zaważyło na jej dalszych losach. Zakochała się ze wzajemnością w synu Filipa I Erneście Ludwiku. Sam zresztą Ernest Ludwik około roku 1577 oświadczył się pięknej Sydonii. Na swoje nieszczęście zgodziła się przyjąć oświadczyny młodego Księcia. Czyn młodych nie spodobały się władcy i zmusił swojego syna do zerwania oświadczeń. Wtedy to Sydonia miała powiedzieć w gniewie słowa:

“Nim nie minie 50 lat wyginie ród Gryfitów”
Sydonia von Borck

Sydonia von Borck wyjechała z Wołogoszczy a Ernest Ludwik ożenił się z Zofią Jadwigą brunszwicką

Zamek Książąt Pomorskich w Wołogoszczy (Wolgast) około roku 1652
Źródło Deutsche Fotothek‎ / CC BY-SA 3.0 DE (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/de/deed.en)
Tułaczka Sydonii po Pomorzu

Po zerwaniu zaręczyn Sydonia opuszcza Wołogoszcz i dwór książęcy. Wraca do Strzmielewa i zamieszkuje wraz ze starszą siostrą. To jednak nie koniec trudności w jej życiu. Starszy brat Ulrich po śmierci ojca wymusza na siostrach zrzeczenie się spadku. Po ożenku w 1569 Ulricha z Otylią von Dewitz. Sydonia z Dorotą opuszczają popadającą w ruinę siedzibę rodu v. Borcków. Od tego też momentu Sydonia procesuje się z bratem o spadek najpierw po ojcu, potem po śmierci 1600 Dorocie v. Borck. Nie posiada również stałego miejsca zamieszkania. Mieszkała kolejno w Stargardzie, Krępcewie, Chociwlu, Resku i Marianowie. Tracąc przy tym dwukrotnie cały majątek w pożarze jej domów najpierw w Stargardzie później w Resku.

Podczas pobytu w Szczecinie została wciągnięta w proces o zniesławienie księcia Jana Fryderyka. Jak podają źródła Sydonia nie należała do najmilszych osób, była kłótliwa i agresywna. Przysparzało jej to coraz większą rzeszę wrogów. Była w stałych kłopotach finansowych a ponadto była prześladowana przez wierzycieli nasyłanych najprawdopodobniej nasyłanych Uliricha von Borck.

W 1604 zostaje przyjęta do Klasztoru w Marianowie. Przekształconego w zakład dla panien szlachetnego rodu. Zostaje zastępczynią przełożonej, lecz kłótliwa natura spowodowała pozbawienie jej tej funkcji. Co raz bardziej skłania się ku zielarstwu.

Klasztor w Marianowie.
źródło: https://pl.wikipedia.org/wiki/Plik:Marianowo_klasztor_(1).jpg autor: Kapitel,
Proces, przyznanie, śmierć

W rodzinie książęcej Gryfitów dochodzi do co raz częstszych niewyjaśnionych zgonów jej członków. Gryfitom groziło wyginięcie dynastii i koniec Księstwa Pomorskiego. Po śmierci księcia szczecińskiego Filip II, zwanego Pobożnym przypomniano sobie słowa wypowiedziane ongiś po jednej z kłótni Sydonii v. Borck z Ernestem Filipem na zamku w Wołogoszczy

“Nim nie minie 50 lat wyginie ród Gryfitów”
Sydonia von Borck

Przypomniano sobie również o Sydonii. Jej sytuacji nie pomagała jej natura kłótliwa i nieprzyjemna, zajmowanie się zielarstwem i udzielanie porad lekarskich. W 1619 została przewieziona z Marianowa do Szczecina na śledztwo i proces o czary oraz rzucenie klątwy na ród książęcy Gryfitów. Została osadzona w Zamku Oderburg pod Szczecinem (dzisiejsze osiedle Grabowo) Podczas procesu torturowana przyznaje się do wszystkich win. Zostaje skazana na ścięcie z racji urodzenia była bowiem szlachcianką, a następnie spalenie jak na czarownicę przystało.

Wyrok wykonano 19 sierpnia 1620 w Szczecinie. Zostaje ścięta a następnie jej ciało spalono za ówczesną Bramą Młyńską w Szczecinie. Zostaje pogrzebana na średniowiecznym cmentarzu biedoty, który znajdował się w miejscu współczesnej ulicy Sowińskiego.

Epilog

!7 lat później 10 marca 1637 w Szczecinie umiera bezpotomnie ostatni z Gryfitów książę pomorski Bogusław XIV. Był ostatnim władcą Księstwa Pomorskiego, kończąc tym sam niemal 600-letnią historię pomorskiego rodu Gryfitów.

Księstwo Pomorskie formalnie upada 10 lat później. W 1648 w wyniku traktatu pokojowego zawartego w Osnabrück, kończącego Wojnę Trzydziestoletnią. W 1648 zostaje podzielone linią rzeki Odry na część Szwedzką i Brandenburską. W wyniku tego powstają Pomorze Przednie (Vorpommern) należące do Szwecji oraz Pomorze Tylne (Hinterpommern) oddane we władanie Brandenburgii.

Źródło:
1. Encyklopedia Szczecina tom 2, P-Ż, Uniwersytet Szczeciński, Szczecin 2000
2. Legendy Pomorza, Jarosław Kociuba
3. Wikipedia
4. https://zamek.szczecin.pl/

Zdjęcie główne autor nieznany – Muzeum Narodowe w Szczecinie – obraz nieznanego artysty z XVIII w.

Dawid Klich

Mąż Ani, ojciec Jasia. Założyciel redlica.pl. Kibic Pogoni Szczecin. Paprykarz urodzony w PRL. Zafascynowany historią Pomorza

Przeczytaj także: